جعفر بن أبى إسحاق دارابى كشفى

852

تحفة الملوك ( فارسى )

باشد . و تائب را دوست بدارد ؛ چون‌كه تائب حبيب اللّه است . و از براى مذنب ، خصوصا آن‌كه مرده است ، استغفار بنمايد ، كه از براى او اجر مىباشد و وزر نمىباشد . و چنان‌كه در حديث است ثواب او به قدر ثواب صدقه دادن است و آن‌كه مرده است به او مسرور مىگردد ، هم‌چنان‌كه مسرور مىگردد شخص زنده به هديه . و در حديث نبوى است ايضا كه از جملهء حق مسلمانان بر اين‌كس آن است كه نيكوكاران آن‌ها را اعانت نمايد و توبه‌كنندگان آن‌ها را دوست بدارد و از براى گناه‌كاران آن‌ها استغفار بنمايد . و بايد ايضا كه با هريك از آن‌ها به قدر مرتبه و تفاوت حال آن معامله و مكالمه بنمايد ؛ و طريقهء انصاف [ را ] در جميع امور و احوال با آن‌ها مرعى دارد كه از مكملات ايمان است ؛ با دوستان حقيقى به نحوى كه در تحفهء بعد مىآيد سلوك كند ؛ و با دوستان ظاهرى در ظاهر دوستى نمايد و استمالهء ايشان بكند شايد كه به دوستان حقيقى برسند ؛ و با دشمنان و ارباب حقد و حسد با حذر و احتياط باشد و در وقت فرصت دفع آن‌ها را بنمايد و حسد آن‌ها را بر مردمان ظاهر سازد و به اظهار ثروت و نعمت ، جگر آن‌ها را كباب كند ؛ و با صالحان نيكويى كند ؛ و سعى در آن‌كه مثل ايشان بشود بنمايد ؛ و از ايشان استمداد و دعا طلب نمايد ؛ و با ناصحان و واعظان با تأمل باشد و كلام و غرض ايشان را نيك ملاحظه كند ، پس چون‌كه صحيح بيند بشنود و پيروى كند و الا او را براى خودش واگذارد ؛ و با سفيهان به حلم و مدارا باشد و ملتفت احوال و سخنان ايشان نشود ؛ و با بدطبعان و فتنه‌جويان مقابله نمايد و سورت و شوكت ايشان را بشكند و تواضع و فروتنى با ايشان ننمايد كه مضر به حال ايشان است ، بلكه تكبر و بزرگى بنمايد كه ايشان را نافع است و به ملايمت متبدل مىگردند ؛ و با متعلمانى كه نيكو طبع و با تميز مىباشند در مقام تربيت درآيد و حكم و معارف را از ايشان دريغ ندارد ؛ و ابلهان و كودنان را علوم ظاهريه تعليم كند و حقايق و دقايق را از ايشان مستور دارد ؛ و كج طبعان را اخلاق بياموزد و به علم اصلاح طبيعت مشغول دارد ؛ و فقيران و محتاجانى كه راست‌گوى مىباشند و در حقيقت ، اهل فقر و فاقه‌اند كفايت امور آن‌ها را به قدر مقدور بنمايد ؛ و با دروغ‌گوى از آن‌ها مدارات و ميانه‌روى نمايد ؛ و با مبرمان و آن‌ها كه اهل اصرار و الحاحند بسيار التفات نكند . و بر اين قياس و